Hoe volhoudbaar is uw businessmodel?

In het afgelopen jaar heb ik verschillende organisaties mogen begeleiden om hun ambities op het terrein van volhoudbaarheid inhoud te geven. Als ik nu terugkijk dan staan er wat mij betreft vier werkwoorden centraal om praktisch met het thema volhoudbaarheid aan de slag te gaan:

1. Inspireren: vanuit welke inspiratiebron en strategie geef je inhoud aan volhoudbaarheid binnen jouw organisatie?;
2. Organiseren: inspiratie, zonder organisatie is als dromen zonder te doen. Dus: hoe organiseer je jouw ambities ten aanzien van volhoudbaarheid?;
3. Verantwoorden: in de hoofdstukken hiervoor is duidelijk geworden dat vrijwillig dan wel verplicht verantwoorden onlosmakelijk verbonden is met het centrale thema van dit boek. Dus: op welke wijze doe jij dat met jouw organisatie?;
4. Dataficeren: en tot slot heb je logischerwijs de data nodig waarmee je jouw ambitie kunt uitdagen, het effect van het organiseren meetbaar kunt maken en de verantwoording van de gevraagde onderbouwing kunt voorzien

En dat alles verbonden vanuit één voedingsbodem, te weten: jouw visie op impact-ondernemen. Deze vier werkwoorden en de visie moeten werkenderwijs gestalte krijgen. In deze geef ik aanknopingspunten hoe je als ondernemer deze manier van volhoudbaar denken meer kunt laten leven in je organisatie.

Visie op impact-ondernemen
Met als inspiratiebron het rapport van Synergie ‘De inspirerende 40. De groei van business for good’, is stap één vast te stellen of jouw organisatie als een traditionele-, transitie- of impactorganisatie kan worden gekenmerkt:

• Traditionele organisaties gaan voort op de ‘oude weg’ en focussen op de waarden klant en geld;
• Transitieorganisaties veranderen hun focus. Zij gaan van een businessfocus naar een focus op de impact door hun business;
• Impactorganisaties zijn organisaties zijn organisaties die werken aan impact door de business, niet naast de business. Impact is het doel, business het middel.

Laat je, je leiden door de externe druk en doe je wat moet? Of geloof je er ten diepste in dat jij, met jouw businessmodel het verschil kunt maken. En als je dan voor je zelf helder hebt, welke type ondernemer je bent of wilt zijn dan is het de kunst om de vertaalslag te maken naar de organisatie. Daarbij kunnen de hiervoor genoemde vier werkwoorden houvast bieden. Wie je wilt zijn als ondernemer wordt de grondslag van een (vaak persoonlijk getinte) visie. Die wordt vertaald in een missie, die zowel een voornemen behelst om de organisatie te ontwikkelen, als ook een intentie om een concrete bijdrage te leveren aan een gezondere maatschappij en planeet.

Inspireren
Vertrekken bij externe druk is transpireren; de organisatie moet mee in een opgelegd stramien, dat geeft onvrede en frustratie. Volhoudbaarheid wordt een lastig en duur obstakel. Niet voor niets gaf ik al aan het liever over volhoudbaarheid, dan over duurzaamheid te hebben. Als je uitgaat van de eigen innerlijke drive dan is inspireren het vertrekpunt. Inspiratie overigens die veelal ook ontstaat uit onvrede en frustratie. Maar dan is het boosheid over dingen die je maatschappelijk gezien niet aan kunt zien. De vurig gewenste transitie naar een duurzaam systeem worden gaandeweg leidend voor je visie en missie. Het hebben van een ‘plan hoe het wel kan’ is een belangrijke stap vooruit.

Organiseren
Voor het organiseren en concretiseren van plannen, maak ik graag gebruik van de zogenaamde B Corp systematiek. “B Corporation certificering voor bedrijven kan je vergelijken met FairTrade voor koffie of LEED voor gebouwen”, zo stelt B Lab Europe / BeNeLux. Daarbij wordt aangegeven dat we in de laatste twintig jaar vooral de focus hebben gelegd op de kwaliteit van producten en diensten met certificaten als het FSC keurmerk en ISO. B Corp hanteert een integrale, holistische kijk op ‘good companies’ en beoordeelt de totale impact van een onderneming op mens, milieu en maatschappij.  Als gevolg van verschillende (mondiaal) maatschappelijke ontwikkelingen is er een groeiende behoefte aan het meten van de prestaties van ondernemingen op het gebied van volhoudbaarheid. B Corp biedt een praktisch kader om verbeterpotentieel vast te stellen een vijftal thema’s. Bij elk thema worden een aantal basisvragen gesteld. Vragen die als basis kunnen dienen voor de manier waarop jij, jouw visie op volhoudbaarheid wilt organiseren.

1. Missie, visie en besturing van de organisatie

• Heeft de organisatie een uitgewerkte missie waarin het commitment naar voren komt om sociaal, ecologisch en maatschappelijk te willen ondernemen?
• Is de organisatie transparant over haar prestaties ten aanzien van betekenisvol ondernemen? (Een jaar- en/of impactverslag is hierbij een relevant hulpmiddel).

2. Medewerkers

• Draagt de organisatie actief zorg voor persoonlijke ontwikkeling van de medewerkers?
• Meet de organisatie personeelstevredenheid en zorgt de organisatie voor systematische verbetering hiervan?

3. Maatschappij

• Hoe draagt de organisatie bij aan de maatschappij? (Bijvoorbeeld door vrijwilligerswerk uit te voeren en/of donaties te doen aan maatschappelijke doelen);
• Op welke wijze draagt de organisatie actief bij aan thema’s zoals diversiteit en inclusie en (lokale) sociaaleconomische ontwikkeling?

4. Ecologisch

• Evalueert de organisatie zichzelf en haar toeleveranciers ten aanzien van de sociale, ecologische en maatschappelijke impact?
• Op welke wijze reduceert de organisatie gebruik van energie, CO2, materiaal en water?

5. Klanten

• Op welke wijze maakt de organisatie met haar producten en diensten betekenisvol impact op haar klanten door te werken vanuit een impact businessmodel?
• Hoe waarborgt de organisatie de rechten voor haar klanten via bijvoorbeeld het geven van garanties en het zorgvuldig beheren van (klant)gegevens?

Wil je, je verder verdiepen in deze standaard, lees dan het boek ‘Betere businessmodellen, een betere wereld’.

Verantwoorden
Het actief verantwoorden over jouw ambities ten aanzien van volhoudbaarheid kun je als verplichting zien, omdat je bijvoorbeeld moet voldoen aan de verplichtingen uit de Corporate Sustainabilty Reporting Directive. Deze CSRD geldt voor bedrijven die voldoende aan twee van de drie volgende criteria: meer dan 250 medewerkers, meer dan 40 miljoen omzet en/of meer dan 20 miljoen op de balans. Ik zie het verantwoorden als een logische stap die past bij de ambities van een ondernemer die volhoudbaarheid centraal stelt. Want actief verantwoorden is actief de dialoog opzoeken met diegenen die bij jouw bedrijf betrokken zijn variërend van klanten tot medewerkers.

Dataficeren
Van origine vinden we de gegevens op basis waarvan je, je als bedrijf wilt en/of moet verantwoorden veelal in de financiële administratie. Om de gegevens die je nodig hebt om jouw beleid ten aanzien van volhoudbaarheid te toetsen, is een breder pallet aan data nodig. Want de kosten van een leaseauto’s tref je wel aan in de financiële administratie, de bijbehorende CO2-uitstoot echter niet. Oftewel: welke data wil/moet je gaan verzamelen? Heb je een geschikt datamodel en dito datahuishouding?

De kunst van het beginnen!
Op basis van de gesprekken met ondernemers die al langer volhoudbaarheid centraal zetten, trek ik de conclusie dat je als ondernemer vooral niet moet wachten tot alles duidelijk is. En zeker niet moet wachten tot het wettelijk moet. Het zet je namelijk op achterstand van de concurrentie. Maar belangrijker nog: het waarmaken van je persoonlijke impact-ambitie is niet iets om uit te stellen tot ‘betere tijden’.  Een mooi begin maak je met het beantwoorden van de volgende vragen samen met je management:

Inspireren: werk aan een strategie voor volhoudbaarheid

1. Wat is de droom op het terrein van volhoudbaarheid voor jou/jouw organisatie?
2. Welke inspiratiebronnen zijn relevant voor jou, jouw bedrijf en jouw sector?

Organiseren: Kies een passende manier!

3. Welk managementsysteem voor volhoudbaarheid wil je gaan gebruiken?

Verantwoorden: Leg actief verantwoording af!

4. Aan wie, moet/wil je waarom verantwoording afleggen?
5. Zijn er (aankomende) wettelijke verplichtingen zoals de CSRD? Bij onszelf of bij onze klanten?

Dataficeren: check de beschikbare en gewenste data?

7. Wat ga je meten? Beschik je over een adequaat system van managementinformatie?
8. Zijn data makkelijk uit onderliggende systemen te ontsluiten?